Trong Báo cáo về tình hình chính tả, liệt kê 5 đơn vị truyền thông có nhiều lỗi nhất, trong đó Đài TNVN có tỷ lệ cao nhất- 30,15% trên tổng mẫu 2.040, Việt Báo (mà trong Báo cáo nêu là Việt báo Việt Nam) đứng thứ 5 với tỷ lệ 19,85% trên tổng số mẫu 20.017. Phóng viên chúng tôi đã đặt câu hỏi: “Việc đưa ra các tỷ lệ lỗi trên tổng số mẫu không tương đương liệu có làm sai lệch kết quả khảo sát?”. Ông Nguyễn Ái Việt khẳng định: “Số mẫu không quan trọng, nếu số mẫu đó đủ để đặc trưng thì kết quả không thể khác nhau được” (?)

Người ta có câu “Một nửa cái bánh mì vẫn là bánh mì, nhưng một nửa sự thật thì đã không còn là sự thật”. Kết quả đánh giá 20.000 mẫu được đem so sánh với kết quả đánh giá 2.000 mẫu có độ chính xác đến đâu, quyền phán xét là ở bạn đọc!/.

Phóng viên đặt câu hỏi lung tung, kiến thức sơ đẳng vậy mà cũng sai được. Tỷ lệ là một thước đo công bằng, là 1 con số đã được chuẩn hóa giữa tử và mẫu số nhằm lấy cơ sở so sánh số lượng khi các mẫu khác nhau. Chẳng hạn, nếu một trường/tỉnh/thành phố có tỷ lệ học sinh rớt đại học nhiều nghĩa là trường đó kém. Đừng có lấy lý do các trường/tỉnh/thành phố có số lượng học sinh khác nhau nên không thể so sánh.

Trường A có 5000 học sinh trong đó có 500 học sinh rớt ĐH => tỷ lệ rớt 500/5000 = 10%

Trường B có 10000 học sinh trong đó có 700 học sinh rớt ĐH => tỷ lệ rớt 700/10000 = 7%

=> A kém B. Kết luận này hiển nhiên được mọi người đồng tình mặc dù số học sinh ở hai trường là khác nhau xa.

Tôi xin nói thêm cho các bác không biết (như bác phóng viên) hiểu rõ:

- Số học sinh 5000, 10000 ở ví dụ tôi đưa ra chính là số mẫu của A, B.

- A không thể có được hơn 5000 học sinh để so sánh được với 10000 học sinh của B bởi vậy mới chia ra để lấy tỷ lệ rớt để so sánh với nhau.