Chào các bác,
Hôm nay tôi đọc một tin về World Cup trên soccernet, tìm được câu này:
Robben said: "We will defend from the front. No-one here feels they are too special to get their hands dirty. I was really surprised with how freely Germany let Spain play on Wednesday. We have to start pressing them earlier, and far higher up the field."
Đặc biệt có cụm từ "to get one's hand dirty" mà tôi đã có lần nói tới trong bài về động từ get. Việc đoán nghĩa của cụm từ này không có gì khó. Ở các văn cảnh khác có thể đoán để dịch đúng không khó lắm. Nhưng trong câu này đoán bậy rất dễ dịch sai vì có "no-one" và "too". Ta cứ cẩn thận là hơn
Theo yourdictionary.com thì nó có nghĩa là "to cause to be"
Theo answers.com thì nó có nghĩa giống như to soil one's hand cùng có nghĩa là "Do something shameful or illegal", hơi khác "to cause to be". Một đằng là "làm một cái gì đó đáng hổ thẹn hoặc bất chính" đằng kia "làm cho bẩn (bận) tay".
Tôi tiếp tục tra usingenglish.com thì thấy
If you get your hands dirty, you become involved in something where the realities might compromise your principles. It can also mean that a person is not just stuck in an ivory tower dictating strategy, but is prepared to put in the effort and hard work to make the details actually happen.
Tạm dịch (để nguyên thành ngữ)
Nếu bạn "get your hands dirty", bạn sẽ dính dáng vào một việc gì đó, mà ở đó những điều thực tế có thể phá vỡ những nguyên tắc của bạn. Nó cũng có nghĩa là một người không chỉ mắc kẹt trong một tháp ngà mà chỉ dẫn chiến lược, mà sẵn sàng để gánh lấy những nỗ lực và công việc nặng nề để biến các chi tiết thực sự xảy ra.
Ở đây giọng điệu có vẻ trung dung hơn, không đến nỗi "xấu hổ hay bất chính" mà chỉ "phá vỡ nguyên tắc". Một nghĩa khác là "thực sự nhúng tay vào".
Sau khi tra như vậy, chắc là tôi đã đủ hiểu để dịch câu của Robben, nhưng để dịch thật hay, tôi cần cảm nhận hơn nữa về thành ngữ này. Tôi thử tra thêm một vài tình huống sử dụng để sense thêm về cụm từ này và tìm thấy một câu chơi chữ rất hay
Get Your Hands Dirty and Your Soul Clean: Become a Voluntourist. Có thể dịch "Hãy nhúng tay vào để tâm hồn thanh thản: hãy trở thành nhà du lịch thiện nguyện". Phương án này làm trò mất chơi chữ tinh tế giữa "Dirty" và "Clean". Dịch sang tiếng Việt không nhất thiết phải giữ nguyên "Bẩn" và "Sạch" nhưng cần phải có một có một cặp tương phản gì đó.
Để làm điều này có thể dịch "Hãy để đôi tay bạn bận rộn để tâm hồn bạn thư thái" Chơi chữ "bận rộn" và "thư thái" là được. Có điều không biết có thể dùng phương án này trong các trường hợp trước hay không. Tôi cảm thấy, hình ảnh "đôi tay" quá cụ thể nên khó lòng dịch khi dùng theo nghĩa bóng.
Dịch lại câu trên
Nếu bạn để đôi tay của bạn bận rộn, bạn sẽ dính dáng vào một việc gì đó, mà ở đó những điều thực tế có thể phá vỡ những nguyên tắc của bạn. Nó cũng có nghĩa là một người không chỉ mắc kẹt trong một tháp ngà mà chỉ dẫn chiến lược, mà sẵn sàng để gánh lấy những nỗ lực và công việc nặng nề để biến các chi tiết thực sự xảy ra.
và câu về Robben
Robben said: "We will defend from the front. No-one here feels they are too special to get their hands dirty. I was really surprised with how freely Germany let Spain play on Wednesday. We have to start pressing them earlier, and far higher up the field."
Robben đã nói: "Chúng tôi sẽ phòng ngự từ phía trước. Chẳng có ai ở đây tự cảm thấy quá đặc biệt để trốn tránh việc để đôi tay của mình bận rộn, Tôi thực sự đã ngạc nhiên với việc Đức đã để Tây ban nha chơi tự do đến mức nào vào hôm Thứ Tư. Chúng tôi cần phải bắt đầu áp sát họ sớm hơn, và cao hơn nữa trên sân".
Cố nhiên ở đây câu văn nghe có thể hiểu nhưng khá mới lạ. Một số bác già có thể chê là văn Tây hay dịch ép. Theo quan điểm của tôi việc đưa những thành ngữ của Tây vào Việt nam là cần thiết để giao lưu ý tưởng. Chứ không lẽ "mọi con đường đều dẫn đến Roma" lại phải thay bằng "đằng nào cũng thế" hay "cross the Rubicon River" thành ra "đánh liều bước qua lời nguyền" thì mọi tư tưởng hay ho đều bốc hơi mất.
Tuy nhiên đôi khi để thỏa mãn mấy bác già, các bác có thể dịch thế này để các bác già nhai cơm cho ngon
Nếu bạn dấn thân vào, bạn sẽ dính dáng vào một việc gì đó, mà ở đó những điều thực tế có thể phá vỡ những nguyên tắc của bạn. Nó cũng có nghĩa là một người không chỉ mắc kẹt trong một tháp ngà mà chỉ dẫn chiến lược, mà sẵn sàng để gánh lấy những nỗ lực và công việc nặng nề để biến các chi tiết thực sự xảy ra.
Robben đã nói: "Chúng tôi sẽ phòng ngự từ phía trước. Chẳng có ai ở đây tự cảm thấy quá đặc biệt để trốn tránh việc phải dấn thân, Tôi thực sự đã ngạc nhiên với việc Đức đã để Tây ban nha chơi tự do đến mức nào vào hôm Thứ Tư. Chúng tôi cần phải bắt đầu áp sát họ sớm hơn, và cao hơn nữa trên sân".
Nghe khá quen tai. Tuy nhiên, chúng ta sẽ không có công thức dịch vạn năng và hình ảnh dirty hands sẽ bị mất cùng với ý tưởng của nó. Cá nhân tôi không thích toàn những câu nghe quen quen, trơn trơn như lươn.
Quay trở lại việc dịch thuật. Để dịch các cụm từ quen quen, nếu không thật chắc các bác nên bỏ chút thời gian để tra một số từ điển khác nhau (Google là ra và các bác nhớ để trong ngoặc kép). Nếu từ điển không đạt được đồng thuận, nhiều khả năng nó có nghĩa bóng và nghĩa cụ thể hơi khác nhau về mức độ. Khi đó các bác thử tìm một loạt văn cảnh để ướm thử vài cách dịch. Tốt nhất là một cách dịch có thể phù hợp cho mọi trường hợp, cho dù nghe có hơi lạ tai. Khi đó trong các văn cảnh hơi đột phá có tính tư duy các bác nên dùng. Nếu là văn cảnh cải lương hay nghị quyết các bác có thể chia trường hợp ra mà dịch cho Ban Văn hóa Tư tưởng và các đồng chí lãnh đạo ở các miệt vườn khỏi phiền lòng.